Moedernacht en de Wijnachtsheer

December 20, 2017



Oude bronnen melden ons dat op de vooravond van kerstmis, 24 december, (misschien was dit ooit 20 december, de vooravond van de midwinter zonnewende) er een Heilig Maal werd bereid in  de streken rond Tirol (Oostenrijk). Dit Heilig Maal op de wijnachtsavond werd vaak gekaapt door de Wijnachtsheer, de Jólnir in Scandinavië, die uiteraard de god Wodan voorstelt. Het volksgeloof uit de Oostenrijkse streken laten twee kanten zien van deze godheid, hij kon heil brengen en zich de gehele joelperiode op de boerderij ophouden, of hij kon het eten op eten op deze avond waarbij het betekende dat iemand van de familie in het komend jaar zou sterven; oftewel: Wodan kwam hem of haar halen en kondigde dit alvast aan. In Scandinavische bronnen, zoals Hálfdanar saga svarta ,komen we ook tegen dat Wodan op de vooravond van de Joel-tijd soms bij mensen aan huis kwam en de joel-banketten stal (of hij het opat weten we niet goed). Ook in Twente, in ons eigen landje, komt Derk met de Beer (Wodan) op de vooravond van kerst/Joel langs om alles wat los en niet vast zit, te stelen van het erf zoals ploegen en eggen, kruiwagens en bezems. Sommigen zien echter in Derk met de Beer ook de god Freyr, die, gezeten op zijn everzwijn (beer), voorspoed en vruchtbaarheid zou komen brengen voor het komende jaar.

Moedernacht werd ook gevierd op de vooravond van de zonnewende. Dat betekent op de 20ste december, of soms op 24 december voor sommigen. 'Modraniht', Moedernacht, werd voor het eerst omschreven in een geschrift genaamd De Temporum Rationale van Bede, in Anglo-Saksisch Engeland. Deze Moedernacht had overeenkomsten met de Noord-Germaanse vooravond van de midwinter zonnewende waarin de vrouwelijke godinnen, voormoeders en geesten geëerd werden, genaamd de dísen.
Dit Dísablót, hoe het offerfeest genoemd werd, was waarschijnlijk op meerdere momenten in het jaar, in de herfst, winter en in het prille begin van de lente. De tradities verschillen per regio.
Wel wordt er door onderzoekers, waaronder Rudolf Simek, een link gelegd met de cultus van de Matronea, de drie dames uit Noordwest-Europa. Zij worden van de eerste tot vijfde eeuw op verschillende plaatsen op votiefbeelden getoond en aan hen werden banketten geofferd. Ze worden vaak in drie weergegeven en doen ons ook wel denken aan de drie Nornen, Urd, Werdandi en Skuld. De Matronen zijn vaak weergegeven als een jong meisje, dat in het midden zit met haar haar in een scheiding, haar dat los op de schouders valt, een grote dame links en een grotere dame rechts - soms hebben zij een ronde hoed op of een soort halo om hun hoofd. Er wordt aangenomen dat dit de drie eenheid Maagd, Moeder en Oude Vrouw betreft en er zijn resten van de heilige driekleur aangetroffen, namelijk Wit, Rood en Zwart. Ook kan het zijn dat zij dus de drie nornen zijn, of de aarde, zon en maan verpersoonlijken. Of ze zijn en doen dit allemaal, het ligt er maar aan wat voor bril de mens op heeft die naar hen kijkt. Harde bewijzen zijn er niet, misschien wel nooit, maar vermoed wordt, bijvoorbeeld door historicus, theologe en symbooldeskundige Annine van der Meer, dat de Matronen hun wortels in het Oude Europa hebben liggen, nog voor de komst van de Indo-Europese stammen. Ze zijn dus een zeer oud verschijnsel.

Ook Nehalennia heeft connecties met de Matronen, zij wordt ook soms in drievoud weergegeven en haar symbolieken komen sterk overeen met de symbolieken van de Matronen. Misschien zouden we onze Moedernacht dus ook wel in het licht van Nehelennia kunnen zien en het Nehalennia-nacht kunnen noemen als Nederlander-zijnde?
Hoe dan ook, de Moeders werden in drievoud wijdverbreid vereerd door mannen en door vrouwen en ook de nacht van de Moeders heeft tot in deze tijd weten te overleven omdat er tegenwoordig weer veel aandacht aan wordt geschonken onder heidenen en aanverwante.

Wat werd er in onze regio gedaan op Moedernacht? We weten alleen dat Bede vermeld dat de mensen de hele nacht opbleven en ik vermoed ook een flink drinkgelag. Maar of ze dat niet alleen in Engeland destijds, maar ook hier in Nederland deden, dat weten we niet. De bronnen zijn van Angelo-Saksische afkomst en refereren naar het Dísablót, maar ook het Dísablót is niet iets waarvan we zeker weten dat op deze bodem/contreien gevierd werd. De Matronen en Nehalennia zijn wel echt ONZE Moeders, van deze bodem, dus aan hen kunnen we aandacht geven. Maar hoe?

Misschien vierden onze voorouders wel de drie spinsters, de nornen, die het lot van de mensen weefden op het prille moment dat het nieuwe jaar (met de midwinterzonnewende) inging...Misschien kunnen wij hen met offers gunstig stemmen om ons lot met iets zachtere draden te weven in plaats van met harde handen...? Misschien kunnen we hen vragen om iets specifieks in onze nieuwjaars-weefsel te weven? Misschien een nieuwe baan, een nieuwe geliefde, een nieuw begin, of een nieuw leven...Mocht je je daarin herkennen kun je een plekje inrichten voor de Moeders in drievoud. Misschien heb je een beeldje van de drievoudige moedergodin, misschien heb je een ander symbool, misschien heb je een plaatje van Nehalennia of de Matronen. Je kunt die op een tafeltje zetten met een mooi doek erover en er drie kaarsen op zetten (wit, rood en zwart is toepasselijk). Daarna kan je misschien iets offeren in een mooi bakje, een beetje eten en wat mede of melk, je kunt een lied zingen (zingen is ook een offer), of wat drummen om je af te stemmen op de Moeders en hun energie.

Misschien vierden onze voorouders wel op alle vier momenten in het jaar het Dísablót, in het voorjaar, in de herfst, en in de winter. Opvallend zijn de drie momenten. Zou het kunnen dat zij de drie aspecten van de Matronen eerden? De Maagd in het voorjaar, de Moeder in het najaar en de Oude Wijze of de Doodsvrouwe tijdens de Moedernacht? In dat geval is haar kleur zwart, bruin of donkerblauw en kunnen we Frau Holle er ook bij betrekken, de godin die het meeste van doen heeft met het laatste gezicht van de drievoudige godin, het leven-dood-leven aspect. Daarom kun je kijken of dit aspect je aanstaat en een plekje maken voor Frau Holle. Ga niet weven of spinnen tijdens deze periode want het volksgeloof zegt dat Frau Holle dit niet leuk vindt tijdens de Joel-tijd! Misschien brengen we door ons eigen spinnen of weven het weefsel van Holle zelf, of de nornen, wel in de war? Dit zijn zomaar wat gedachten...

Het vrouwelijke toont ons in de wintertijd haar doodsgezicht die vol belofte van leven is. Denk aan Hella met haar twee gezichten, aan Holda/Holle die over de boven en de onderwereld gaat (leven en dood en weer leven) en aan Nehalennia, die vruchten draagt maar vergezeld wordt door de dood gesymboliseerd door de hond aan haar zijde. Leven, dood en leven, soms moet iets sterven om nieuw leven voort te brengen. In de Moedernacht komt dit sterk naar voren, dit besef. Kijk naar je eigen leven, durf jij dingen te laten sterven? Durf je afscheid te nemen van dingen die je niet meer dienen, of het nu spullen zijn, of mensen in je leven, thema's in je leven...? Durf je los te laten? Door los te laten maken we ruimte. En deze ruimte is hard nodig als er iets nieuws wil groeien. Steek daarom een kaarsje aan en schrijf of een briefje wat je graag los wilt laten, waar er ruimte mag ontstaan. En met die ruimte kun je dan de Rauhnächte in, de Joel-tijd, om die ruimte die opnieuw geschapen is, eens goed te bekijken, jouw donker te onderzoeken, jouw leegte.

Wees welgekomen in de tijd tussen de jaren, de heilige dertien/twaalf nachten zijn voor mij nu begonnen en ik voel het in de lucht, in mijn lijf en in mijn ziel. Vanaf nu maken Wodan - Infernalis Venator- en ja, ook Vrouw Holle, zich klaar om met het Wilde Heir door onze hemel te gaan denderen, de dodenpaarden worden gezadeld, harnassen rinkelen, helmen worden gepakt door doodse handen, Walkuren brengen hoornen met mede rond.... "Klaar voor vertrek?!" Klinkt het.....



Warme groet en fijne Joel-tijd.



Bronnen:
"Midwinterse Tradities" door Aat van Gilst
"De drie dames uit Duitsland"  door Annine van der Meer
"Nehalennia" door Annine van der Meer

 

Share on Facebook
Share on Twitter